Bác sĩ Mai Văn Lực, Khoa Phẫu thuật Thận tiết niệu & Nam học, Bệnh viện E cho biết, Việt Nam được xem là một trong những quốc gia nằm trên “vành đai sỏi” của thế giới, với tỷ lệ người mắc sỏi tiết niệu lên tới gần 15% dân số. Trong bối cảnh đó, những lời quảng cáo về “thuốc nam tan sỏi”, “không cần mổ”, “uống vài tháng sỏi tự tiêu biến” ngày càng xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội, đánh trúng tâm lý sợ phẫu thuật của nhiều bệnh nhân.
Điều đáng lo ngại không nằm ở y học cổ truyền, mà ở việc nhiều người đang lợi dụng danh nghĩa “thần y”, “lương y gia truyền” để dẫn dắt người bệnh bằng những thông tin thiếu cơ sở khoa học.
Khi người bệnh đặt niềm tin sai chỗ
Trong thực tế điều trị, bác sĩ Lực cho biết không ít bệnh nhân vẫn chọn uống thuốc nam thay vì tới bệnh viện, kể cả khi đã có chỉ định can thiệp sớm. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ thiếu hiểu biết, mà còn đến từ tâm lý muốn được lắng nghe và an ủi.
Mỗi ngày, bác sĩ tại các bệnh viện lớn phải khám hàng chục bệnh nhân nên rất khó có đủ thời gian để trò chuyện dài lâu. Trong khi đó, các “thầy lang” thường dành hàng giờ tư vấn, hỏi han, cam kết “không khỏi không lấy tiền”, thậm chí cho thuốc miễn phí để tạo niềm tin.
Bác sĩ Lực đang khám cho một bệnh nhân.
“Người bệnh nghe những lời động viên kiểu ‘cứ uống thử xem sao’ rất dễ mềm lòng”, bác sĩ Lực chia sẻ.
Cũng từ tâm lý này, nhiều bệnh nhân mang hy vọng rằng sỏi có thể “tan dần” chỉ nhờ vài thang thuốc.
Theo bác sĩ Lực, câu chuyện “sỏi tan” thường được xây dựng theo một kịch bản quen thuộc.
Nếu kết quả siêu âm cho thấy kích thước sỏi nhỏ hơn đôi chút, người bán thuốc lập tức khẳng định thuốc đang phát huy tác dụng. Ngược lại, nếu viên sỏi lớn hơn, họ lại giải thích rằng đó là “giai đoạn công phá”, cần uống thêm để sỏi tiếp tục tan.
Tuy nhiên, thực tế y khoa không đơn giản như vậy. Kích thước sỏi trên siêu âm có thể thay đổi do nhiều yếu tố như tư thế nằm của bệnh nhân, lát cắt khảo sát, kỹ thuật đo hay độ phân giải của máy. Những chênh lệch vài milimet đôi khi chỉ là sai số kỹ thuật, nhưng lại bị biến thành “bằng chứng” cho hiệu quả của thuốc nam.
Mới đây, bác sĩ Lực tiếp nhận một bệnh nhân nhập viện trong cơn đau quặn thận dữ dội do viên sỏi niệu quản chỉ khoảng 3mm gây tắc nghẽn.
Tuy nhiên, điều khiến ê-kíp điều trị lo lắng hơn là kết quả kiểm tra cho thấy quả thận còn lại đang chứa một viên sỏi san hô lớn - dạng sỏi có thể phá hủy chức năng thận nếu không được can thiệp kịp thời.
Dù đã được giải thích nguy cơ, ngay khi cơn đau giảm bớt, bệnh nhân vẫn xin xuất viện để tiếp tục về uống thuốc nam với hy vọng “làm tan” viên sỏi san hô.
“Nghe bệnh nhân nói vậy, tôi thực sự thấy nặng lòng”, bác sĩ Lực chia sẻ. Theo bác sĩ, sự chủ quan ấy có thể khiến quả thận bị tổn thương vĩnh viễn trong tương lai gần.
Sỏi san hô không thể “tự tan”
Bác sĩ Lực cho biết, với những viên sỏi lớn, đặc biệt là sỏi san hô chiếm gần toàn bộ đài bể thận, việc trì hoãn điều trị có thể dẫn tới nhiễm trùng, ứ nước, suy giảm chức năng thận, thậm chí mất thận.
Bác sĩ Lực nhấn mạnh, không có loại thuốc nào có thể biến một khối sỏi rắn chắc thành “hư vô” như những lời quảng cáo trên mạng. Trong nhiều trường hợp, can thiệp sớm không chỉ nhằm lấy sỏi mà còn là biện pháp duy nhất để bảo tồn chức năng thận.
Bác sĩ Lực cũng khẳng định bản thân không phủ nhận vai trò của y học cổ truyền. Một số bài thuốc có thể hỗ trợ lợi tiểu, giảm viêm hoặc hạn chế tái phát sỏi. Tuy nhiên, việc thần thánh hóa khả năng “tan sỏi hoàn toàn” của thuốc nam là điều nguy hiểm nếu khiến bệnh nhân bỏ lỡ thời điểm điều trị tối ưu.
Theo các chuyên gia, sỏi tiết niệu nếu được phát hiện sớm hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả bằng nhiều phương pháp hiện đại như tán sỏi ngoài cơ thể, nội soi tán sỏi hay phẫu thuật ít xâm lấn.
Điều quan trọng nhất là người bệnh cần thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa để được đánh giá đúng tình trạng và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
“Đừng để những lời hứa hẹn ngọt ngào của các ‘thần y tự phong’ khiến bạn đánh đổi chính sức khỏe của mình”, bác sĩ Lực khuyến cáo.
